1
00:01:10,419 --> 00:01:14,340
Sla het open
op de aangegeven pagina. Wat zie je?

2
00:01:26,227 --> 00:01:28,145
Een lijst ingrediënten.

3
00:01:28,270 --> 00:01:32,316
Voor 'compositie des doods',
waar je Ludovico van redde...

4
00:01:32,441 --> 00:01:37,530
en hetzelfde gif waarmee
Caterina da Cremona is vermoord.

5
00:01:38,572 --> 00:01:41,117
Vind je dit grappig?
-Absurd.

6
00:01:41,242 --> 00:01:43,994
Ontken je haar te hebben vergiftigd?

7
00:01:44,120 --> 00:01:48,332
Waarom gaf je haar niet
hetzelfde tegengif als Il Moro?

8
00:01:48,457 --> 00:01:52,336
Ik had geen ingrediënten.
-We doorzoeken je atelier.

9
00:01:52,461 --> 00:01:56,090
Als je ze niet had,
maakt dat je geloofwaardiger.

10
00:01:56,215 --> 00:02:01,303
Ik weet de namen niet.
-Alle getuigen achten jou schuldig.

11
00:02:01,429 --> 00:02:03,848
Wil je opgehangen worden?

12
00:02:13,691 --> 00:02:17,862
Je hebt me verteld
wat Caterina voor je betekende.

13
00:02:17,987 --> 00:02:19,447
Ze was liefde.

14
00:02:19,572 --> 00:02:24,535
Je zou haar hebben vermoord
omdat ze werk van je had verbrand.

15
00:02:24,660 --> 00:02:27,663
Dat is het meest geloofwaardige eraan.

16
00:02:27,788 --> 00:02:32,543
Dat je de liefde zelf hebt vermoord
om wat inkt op papier?

17
00:02:32,668 --> 00:02:35,171
Wat verfklodders op hout?

18
00:02:36,046 --> 00:02:40,176
Je twijfelt of ik bloed zou laten vloeien
voor mijn kunst.

19
00:02:43,679 --> 00:02:46,724
Dat heb ik al gedaan.

20
00:02:46,849 --> 00:02:51,312
En nu onze volgende spreker
over dit onderwerp:

21
00:02:51,437 --> 00:02:53,731
Leonardo de Vinci.

22
00:03:04,408 --> 00:03:09,038
Wat is het meest nobele
dat de mensheid kan nastreven?

23
00:03:13,876 --> 00:03:16,921
Anderen hebben gepleit
voor plantenleer...

24
00:03:17,046 --> 00:03:20,174
het ontwerp en de bouw
van constructies...

25
00:03:20,299 --> 00:03:26,847
het begrijpen van complexe machines
die de wereld nooit eerder heeft gezien.

26
00:03:26,972 --> 00:03:30,518
Goed zo, madonna.
Nog een keer persen.

27
00:03:30,643 --> 00:03:34,188
Ik ben bij je, liefste.
-Niet weggaan.

28
00:03:34,313 --> 00:03:40,236
Maar één inspanning
combineert deze disciplines om iets...

29
00:03:41,654 --> 00:03:43,656
magisch te maken.

30
00:03:44,573 --> 00:03:47,076
Alleen kunst...

31
00:03:47,201 --> 00:03:52,122
kan de pijn en het leed in ons leven
veranderen in schoonheid.

32
00:03:54,124 --> 00:03:55,960
Er klopt iets niet.

33
00:03:59,004 --> 00:04:01,131
Doe iets, verdomme.

34
00:04:04,343 --> 00:04:08,138
Schoonheid, grote schoonheid...

35
00:04:08,264 --> 00:04:13,853
is de waarheid die door de eeuwen
nagalmt in weerwil van de tijd.

36
00:04:13,978 --> 00:04:18,732
Het geeft de kunstenaar
en diens broodheer iets onsterfelijks.

37
00:04:18,858 --> 00:04:21,110
En dat, heren...

38
00:04:21,235 --> 00:04:24,822
is waarom kunst
de meest nobele inspanning is.

39
00:04:41,505 --> 00:04:44,675
Maestro, kom snel mee.

40
00:04:44,800 --> 00:04:47,052
Wat is er?
-Kom nu maar mee.

41
00:04:49,430 --> 00:04:51,056
Heer.

42
00:04:53,809 --> 00:04:55,728
Kom.

43
00:05:10,117 --> 00:05:12,286
Het kind is dood.

44
00:05:15,164 --> 00:05:16,999
Maar mijn vrouw...

45
00:05:21,211 --> 00:05:25,799
Je moet haar terughalen,
zoals je dat bij mij deed.

46
00:05:29,553 --> 00:05:34,266
Excellentie, het gif heeft uw hart
slechts kort doen stoppen.

47
00:05:34,391 --> 00:05:37,645
Er is geen drankje, geen...

48
00:05:38,729 --> 00:05:43,984
medicijn dat het leven terug kan geven
als het eenmaal is afgenomen.

49
00:05:52,785 --> 00:05:55,412
Nee, dat kan niet waar zijn.

50
00:06:01,001 --> 00:06:03,170
Doe iets.

51
00:06:04,755 --> 00:06:10,052
Ik verzeker u, Excellentie,
dat als er iets was dat ik kon doen...

52
00:06:39,623 --> 00:06:41,250
Dat werd tijd.

53
00:06:49,258 --> 00:06:51,176
Wat is er?

54
00:07:31,717 --> 00:07:34,511
Het gaat om het brons.
-Wat is daarmee?

55
00:07:34,636 --> 00:07:37,473
Ze nemen al het brons
voor het paard mee.

56
00:07:37,598 --> 00:07:40,017
Nemen ze het mee?

57
00:07:44,396 --> 00:07:47,107
Wat is dit?
-Er is beslag gelegd.

58
00:07:47,232 --> 00:07:49,610
Op wiens gezag?
-De hertog.

59
00:07:50,819 --> 00:07:55,324
Het is voor het beeld dat hij wilde.
-Nu niet meer.

60
00:07:55,449 --> 00:07:58,911
Het spijt me. De Fransen rukken op.

61
00:07:59,036 --> 00:08:03,707
We moeten kanonnen gieten.
-Hou ze alsjeblieft tegen.

62
00:08:03,832 --> 00:08:08,170
Laat me met Il Moro praten,
anders is al ons werk voor niets.

63
00:08:08,295 --> 00:08:12,716
Had het brons dan meteen gebruikt
en niet zo getreuzeld.

64
00:08:12,841 --> 00:08:15,552
Waar is de hertog?
-In de rouw.

65
00:08:15,677 --> 00:08:19,932
Ik raad je aan hem niet te storen.
-Waar is hij?

66
00:08:35,948 --> 00:08:39,618
Leonardo, hij zit hier al de hele nacht.

67
00:08:43,747 --> 00:08:47,668
Excellentie, mijn excuses dat ik u stoor.

68
00:08:49,002 --> 00:08:52,506
Sanseverino neemt al het brons mee.

69
00:08:54,299 --> 00:08:57,219
Dat weet ik.
-Dat kan hij niet doen.

70
00:09:00,806 --> 00:09:02,349
Hij niet.

71
00:09:03,267 --> 00:09:05,519
Hij werkt voor mij.

72
00:09:06,854 --> 00:09:08,939
Bedoel je...

73
00:09:11,024 --> 00:09:13,360
dat ik dat niet kan doen?

74
00:09:14,570 --> 00:09:19,366
Dit standbeeld eert uw familie.
Ik werk er al heel lang aan.

75
00:09:20,492 --> 00:09:23,787
Denk je dat ik dat niet weet?

76
00:09:26,415 --> 00:09:30,127
Je stoort me bij mijn verdriet.

77
00:09:35,382 --> 00:09:37,176
Kijk in m'n ogen.

78
00:09:40,095 --> 00:09:41,722
Wat zie je?

79
00:09:42,639 --> 00:09:44,933
Ik zie pijn.

80
00:09:52,191 --> 00:09:56,320
Ik zal nooit meer de stem
van mijn lieve vrouw horen.

81
00:09:59,156 --> 00:10:02,159
Nooit haar zachte aanraking voelen.

82
00:10:06,496 --> 00:10:08,957
Heb je ooit zo'n verlies gedragen?

83
00:10:10,167 --> 00:10:13,837
Weet je hoe het is
om met zo'n wond te leven?

84
00:10:18,592 --> 00:10:22,095
Ik zal mijn familie eren.

85
00:10:23,472 --> 00:10:27,226
Maar op een andere manier. Kom.

86
00:10:42,282 --> 00:10:46,787
Het klooster wordt een mausoleum
voor mijn geliefde Beatrice.

87
00:10:46,912 --> 00:10:50,499
Bramante zal de koepel
en de kruising vernieuwen.

88
00:10:50,624 --> 00:10:52,209
En jij...

89
00:10:54,127 --> 00:10:57,297
Jij zult dit schilderen.
-Wat?

90
00:10:59,299 --> 00:11:01,051
Een fresco.

91
00:11:02,135 --> 00:11:07,849
De laatste avond van onze Heer
met de apostelen, voor Hij stierf.

92
00:11:09,685 --> 00:11:12,562
Ik kan nietal frescowerken.

93
00:11:14,189 --> 00:11:16,441
Dan leer je dat maar.

94
00:12:09,536 --> 00:12:12,331
Bedankt, eerwaarde. Hij is boven.

95
00:12:12,456 --> 00:12:15,417
Hij eet en spreekt al dagen niet.

96
00:12:15,542 --> 00:12:21,506
Ik snap de teleurstelling, maar 't fresco
is wellicht een nog grotere opdracht.

97
00:12:21,631 --> 00:12:23,467
Hij weigert 'm.

98
00:12:23,592 --> 00:12:29,014
Dan verliest hij naast het standbeeld
ook z'n positie in deze stad.

99
00:12:30,223 --> 00:12:32,351
En de onze.

100
00:12:41,610 --> 00:12:44,196
Het gaat niet alleen om hem.

101
00:12:47,157 --> 00:12:48,742
Binnen.

102
00:12:52,829 --> 00:12:56,750
Ik ben frater Luca Pacioli, van het hof.

103
00:12:56,875 --> 00:13:02,422
Ik weet wie u bent, eerwaarde.
Uw boeken over wiskunde zijn briljant.

104
00:13:02,547 --> 00:13:06,051
Je vrienden denken
dat je hulp nodig hebt.

105
00:13:06,176 --> 00:13:10,389
Ik ben ontroostbaar.
-Christus' liefde troost iedereen.

106
00:13:10,514 --> 00:13:16,436
Ik heb me aan een dwaasheid gewijd
en nu moet ik aan een andere beginnen.

107
00:13:16,561 --> 00:13:20,440
Ik ben het speeltje van Zijne Excellentie.

108
00:13:24,152 --> 00:13:26,154
Het is een hel op aarde.

109
00:13:27,656 --> 00:13:32,411
Zie je geen schoonheid of waarheid
in het laatste avondmaal?

110
00:13:33,495 --> 00:13:36,957
U heeft geluisterd.
-Ik vond 't erg overtuigend.

111
00:13:37,082 --> 00:13:41,962
Ik wil hier geen waarheid in zoeken.
-Vind die dan in jezelf.

112
00:13:46,716 --> 00:13:49,594
Wat is jouw waarheid?

113
00:13:51,221 --> 00:13:55,559
Mijn waarheid?
-Als man, niet als kunstenaar.

114
00:13:55,684 --> 00:14:00,188
Wat is de rode draad in jouw leven?

115
00:14:03,358 --> 00:14:05,610
Verraad.

116
00:14:06,987 --> 00:14:08,947
Verraad door wie?

117
00:14:11,450 --> 00:14:14,494
Door m'n moeder en m'n vader, als kind.

118
00:14:18,874 --> 00:14:21,251
Papa.

119
00:14:21,376 --> 00:14:26,298
Door een man die ik vertrouwde
toen ik naar Milaan ging.

120
00:14:27,466 --> 00:14:29,634
En nu door Il Moro.

121
00:14:34,598 --> 00:14:38,852
Denk je niet dat ook Jezus is verraden?

122
00:14:49,571 --> 00:14:52,616
Jullie kunnen naar hem toe.

123
00:14:59,080 --> 00:15:04,127
Ik wil hout voor de steiger
en pigmenten uit San Giusto alle Mura.

124
00:15:04,252 --> 00:15:06,630
Aan het werk?
-Genoeg gedraald.

125
00:15:06,755 --> 00:15:10,133
Wat ga je doen?
-Onderzoek, op de markt.

126
00:15:10,258 --> 00:15:13,136
De apostelen moeten 'n gezicht hebben.

127
00:15:13,261 --> 00:15:16,264
Ik stuur deze brief naar Florence...

128
00:15:16,389 --> 00:15:21,436
niet wetend of hij je bereikt
en of je 'm dan zult lezen.

129
00:15:21,561 --> 00:15:26,942
Ik wil weten hoe het met je is en ik had
je nooit boos weg moeten laten gaan.

130
00:15:27,067 --> 00:15:31,613
Jouw gemis heeft 'n onheelbaar gat
in mijn hart achtergelaten.

131
00:15:31,738 --> 00:15:34,449
Dus zoek ik troost in mijn werk.

132
00:15:34,574 --> 00:15:40,539
Ik ben elke dag op de markt op zoek
naar waarheid in gezichten die ik zie.

133
00:15:40,664 --> 00:15:44,709
Ik heb nog één kans gekregen
om een meesterwerk te maken.

134
00:15:44,834 --> 00:15:48,255
Die moet ik grijpen
na alles wat ik ben verloren.

135
00:16:00,600 --> 00:16:05,605
Ik verwacht niet dat je het snapt,
maar ik hoop dat je me zult vergeven.

136
00:16:05,730 --> 00:16:08,567
Geheel de jouwe, Leonardo.

137
00:16:18,660 --> 00:16:20,996
Zo schilder je geen fresco.

138
00:16:21,121 --> 00:16:25,542
Verrocchio heeft 't ons nooit geleerd.
-Precies.

139
00:16:25,667 --> 00:16:30,880
Ik kan niet zo snel werken als jij.
-Een fresco kan alleen maar snel.

140
00:16:31,006 --> 00:16:33,216
Dat was zo tot nog toe.

141
00:16:33,341 --> 00:16:36,845
Bij een fresco is de pleisterlaag vochtig.

142
00:16:36,970 --> 00:16:42,392
We kunnen elke dag maar een klein
stukje schilderen voor het opdroogt.

143
00:16:42,517 --> 00:16:44,978
Dit is een nieuw soort fresco.

144
00:16:45,103 --> 00:16:47,856
Een waarbij we meer tijd hebben.

145
00:16:52,068 --> 00:16:56,114
Ze maken ze al eeuwen
op dezelfde manier. Dit kan niet.

146
00:16:56,239 --> 00:16:59,451
Zeg niet steeds dat het niet kan.

147
00:17:03,622 --> 00:17:06,666
Het spijt me.
-Deze methode...

148
00:17:06,791 --> 00:17:09,711
is niet alleen zorgvuldiger.

149
00:17:09,836 --> 00:17:14,174
Zo behoudt het fresco langer
zijn ware kleuren.

150
00:17:14,299 --> 00:17:17,761
Klinkt goed. Bezield.
-Wat is die methode?

151
00:17:17,886 --> 00:17:22,641
We brengen onze speciale
tempera aan op een droge muur.

152
00:17:22,766 --> 00:17:26,936
Als die droog is, kunnen we
meerdere lagen aanbrengen.

153
00:17:27,062 --> 00:17:32,317
Misschien wel vijf of zes.
Dat kon niet bij een traditioneel fresco.

154
00:17:32,442 --> 00:17:34,861
Goed, als jij het zegt...

155
00:17:34,986 --> 00:17:38,782
Maar het is niet 'als ik het zeg'.

156
00:17:38,907 --> 00:17:42,827
Jullie moeten allemaal
je hersens gebruiken.

157
00:17:57,676 --> 00:18:01,971
Loyaal zijn betekent niet
dat je het met hem eens bent.

158
00:18:02,097 --> 00:18:06,601
Soms moet je 'm de waarheid vertellen
als niemand anders 't doet.

159
00:18:06,726 --> 00:18:09,104
Wat ben jij zwaarmoedig.

160
00:18:10,105 --> 00:18:14,442
Jij glimlacht en knikt alleen maar,
alsof alles goed komt.

161
00:18:14,567 --> 00:18:18,655
Beter dan hem ook nog opzadelen
met jouw angsten.

162
00:19:01,239 --> 00:19:03,742
Ik smeek u. Ik heb werk nodig.

163
00:19:03,867 --> 00:19:07,662
Dat is er niet.
We hebben genoeg vrouwen.

164
00:19:07,787 --> 00:19:13,793
U kunt toch nog iemand gebruiken?
-Nee, u verdoet mijn tijd.

165
00:19:17,547 --> 00:19:19,674
Ik werk voor half geld.

166
00:19:48,578 --> 00:19:51,080
Schets je nog steeds gezichten?

167
00:19:51,206 --> 00:19:55,126
Net zoals je acteurs
voor een toneelstuk uitkiest...

168
00:19:55,251 --> 00:19:58,213
moet je de juiste gezichten uitkiezen...

169
00:19:58,338 --> 00:20:02,884
om de aard van elke apostel
uit te drukken.

170
00:20:03,009 --> 00:20:05,637
Doe je niet te veel?

171
00:20:07,889 --> 00:20:09,432
Hoe bedoel je?

172
00:20:09,557 --> 00:20:12,644
Je vond
de 'Aanbidding der wijzen' mislukt...

173
00:20:12,769 --> 00:20:16,231
omdat je er te veel ideeën
in wilde proppen.

174
00:20:16,356 --> 00:20:20,193
Weet je zeker dat je hier
niet dezelfde fout maakt?

175
00:20:25,323 --> 00:20:27,408
Dat weet ik niet zeker.

176
00:20:29,202 --> 00:20:33,581
Zeg tegen iedereen
dat we morgen beginnen in het klooster.

177
00:20:58,273 --> 00:21:00,024
Mijn munten.

178
00:21:00,149 --> 00:21:02,652
Ze zitten niet meer in mijn tas.

179
00:21:04,320 --> 00:21:06,072
Salai?

180
00:21:07,949 --> 00:21:09,868
Waren dat jouw munten?

181
00:21:11,744 --> 00:21:16,499
Ik vond ze op de vloer
en heb ze bewaard in mijn zak.

182
00:21:16,624 --> 00:21:18,960
Je moet beter opletten.

183
00:21:19,085 --> 00:21:20,879
Eens kijken.

184
00:21:21,004 --> 00:21:23,923
Twee, drie. Is er nog iets over? Nee.

185
00:21:26,259 --> 00:21:28,469
Kan ik je even spreken?

186
00:21:30,054 --> 00:21:33,850
Je hebt talent.
Je kunt een groot kunstenaar worden.

187
00:21:33,975 --> 00:21:39,522
Maar als je weer steelt, trap ik je
terug de straat op. Is dat duidelijk?

188
00:21:43,526 --> 00:21:46,696
Alsof je een vis verbiedt te zwemmen.

189
00:21:46,821 --> 00:21:50,867
Kun je zorgen dat die fraters
ergens anders eten?

190
00:21:50,992 --> 00:21:52,911
Fraters?

191
00:22:18,102 --> 00:22:20,438
Ben je in verwachting?

192
00:22:22,148 --> 00:22:24,484
Bemoei je met je eigen zaken.

193
00:22:42,085 --> 00:22:44,295
Dit is het verdwijnpunt.

194
00:22:44,420 --> 00:22:48,383
Achter in de ruimte
waar Jezus en de apostelen zitten.

195
00:22:48,508 --> 00:22:50,969
De muren van die ruimte...

196
00:22:51,094 --> 00:22:54,347
ontspringen vanuit dat punt.

197
00:22:55,473 --> 00:22:57,600
Mensen die binnenkomen...

198
00:22:57,725 --> 00:23:02,647
zien deze ruimte overlopen in die ruimte.

199
00:23:02,772 --> 00:23:04,899
Ze zijn in feite één.

200
00:23:05,024 --> 00:23:07,735
Het voelt alsof we bij Jezus zijn...

201
00:23:07,860 --> 00:23:11,447
toen hij z'n laatste maal at
voor de kruisiging.

202
00:23:12,365 --> 00:23:15,743
Het maakt ons allen tot discipelen.

203
00:23:24,210 --> 00:23:25,712
Hoger.

204
00:23:33,136 --> 00:23:34,846
Rechter.

205
00:24:08,087 --> 00:24:11,215
Wat zal men denken over hoe ze zitten?

206
00:24:11,340 --> 00:24:16,846
De plaatsing van de apostelen
wijst op hun relatie tot Christus.

207
00:24:16,971 --> 00:24:21,225
Hun gezichtsuitdrukking
geeft hun gevoelens weer.

208
00:24:21,350 --> 00:24:25,855
Welke gevoelens? Hij vertelt
dat het brood zijn lichaam wordt.

209
00:24:25,980 --> 00:24:29,192
Nee, dit is een ander moment,
uit Johannes.

210
00:24:29,317 --> 00:24:30,985
In deze triade...

211
00:24:31,110 --> 00:24:34,697
leunt Johannes weg van Jezus
naar Petrus...

212
00:24:34,822 --> 00:24:38,618
die in z'n oor fluistert
terwijl Judas terugdeinst.

213
00:24:38,743 --> 00:24:43,581
Voorwaar, voorwaar.
Ik zeg u: Eén van u zal mij verraden.

214
00:24:44,749 --> 00:24:48,294
Ik ben naar de kerk geweest.
Zo nu en dan.

215
00:24:48,419 --> 00:24:51,464
Hopelijk zat het zilver
achter slot en grendel.

216
00:24:51,589 --> 00:24:54,634
Jezus onthult
dat hij verraden zal worden.

217
00:24:54,759 --> 00:24:59,180
Verraad? Il Moro wil toch
dat dit werk de Heer looft?

218
00:25:00,431 --> 00:25:03,810
Als de hertog de Heer wil loven...

219
00:25:05,144 --> 00:25:09,148
mag hij niet vergeten
dat Jezus ook een man was...

220
00:25:09,273 --> 00:25:14,821
met passie en gevoelens, net als
de apostelen die hem liefhadden.

221
00:25:14,946 --> 00:25:17,115
Leonardo, kom mee.

222
00:25:17,240 --> 00:25:19,659
Wat is er?
-Dat zie je nog wel.

223
00:25:25,123 --> 00:25:28,084
Ik weet niet of dit is
wat de hertog wil.

224
00:25:28,209 --> 00:25:32,839
De hertog wil dat Leonardo
zijn verwachtingen overtreft.

225
00:25:43,391 --> 00:25:46,269
Hoeveel pigmenten zijn het?
-Allemaal.

226
00:25:50,690 --> 00:25:52,525
Prachtig.

227
00:25:53,693 --> 00:25:59,448
Weet je nog hoe we keken naar de kast
van de alchemist in Verrocchio's atelier?

228
00:25:59,574 --> 00:26:02,660
Dat leek zo onbereikbaar.
-Nu niet meer.

229
00:26:04,203 --> 00:26:07,456
Nu hebben we de sleutel tot alles.

230
00:26:07,582 --> 00:26:12,211
Lieve Caterina, we zijn niet
de enigen die iets te vieren hebben.

231
00:26:12,336 --> 00:26:15,882
Il Moro heeft de Fransen verslagen.

232
00:26:16,007 --> 00:26:20,595
Hij heeft die kanonnen van ons brons
goed gebruikt.

233
00:26:20,720 --> 00:26:23,806
Maar gisteren, op de markt...

234
00:26:23,931 --> 00:26:27,268
zag ik iets waar ik koud van werd.

235
00:26:28,436 --> 00:26:34,358
Ondanks z'n zege is Ludovico's macht
minder groot dan het lijkt.

236
00:26:36,903 --> 00:26:40,656
Open de poort.
Ludovico Sforza wil erdoor.

237
00:26:40,781 --> 00:26:42,575
Nu.

238
00:26:42,700 --> 00:26:44,911
Dood aan de tiran.

239
00:26:49,373 --> 00:26:54,378
Twee Fransgezinden pleegden
op klaarlichte dag een aanslag.

240
00:26:54,503 --> 00:26:57,882
Een van hen ontsnapte
en keek me recht aan.

241
00:27:05,973 --> 00:27:08,351
Wil je wijn?
-Nee.

242
00:27:09,268 --> 00:27:12,605
Ik ga liever slapen.
Dat zou jij ook moeten doen.

243
00:27:55,439 --> 00:27:59,694
Waar zijn de pigmenten?
Ze stonden hier gisteren nog.

244
00:28:06,033 --> 00:28:09,370
Waar zijn ze?
-Je verdenkt mij toch niet?

245
00:28:09,495 --> 00:28:13,541
Wie anders? Je bent een dief.
-Dat zou ik nooit doen.

246
00:28:13,666 --> 00:28:17,128
We zijn geruïneerd.
-We moeten ze vervangen.

247
00:28:17,253 --> 00:28:19,130
Weet je wat dat kost?

248
00:28:19,255 --> 00:28:23,342
Dat kost weken, zo niet maanden.

249
00:28:24,510 --> 00:28:27,722
Leonardo, wat wil je doen?

250
00:28:27,847 --> 00:28:30,599
Stuur iedereen naar huis.

251
00:28:30,725 --> 00:28:34,395
Het werk stopt
tot we nieuwe spullen hebben.

252
00:29:17,521 --> 00:29:19,940
Daar hebben we ons mietje.

253
00:29:20,066 --> 00:29:23,194
Ik dacht al dat we je
nooit meer zouden zien.

254
00:29:23,319 --> 00:29:25,946
Ik hoopte jou nooit meer te zien.

255
00:29:26,072 --> 00:29:29,658
Dat is niet aardig.
Je hebt veel aan me verdiend.

256
00:29:29,784 --> 00:29:32,870
Jij hebt veel aan mij verdiend, Filippo.

257
00:29:33,746 --> 00:29:37,875
Er zijn pigmenten gestolen
uit Santa Maria delle Grazie.

258
00:29:38,000 --> 00:29:39,460
Ik hoorde zoiets.

259
00:29:39,585 --> 00:29:43,005
Ik dacht dat ze wel bij jou
zouden belanden.

260
00:29:44,715 --> 00:29:49,011
Hoeveel wil je ervoor?
-Hoeveel wil je betalen?

261
00:29:49,136 --> 00:29:51,722
Noem je prijs.

262
00:29:51,847 --> 00:29:54,266
Je wilt wel graag.

263
00:29:54,392 --> 00:29:59,855
Ik wil je die verf wel terugbezorgen.
In ruil daarvoor werk je voor me.

264
00:29:59,980 --> 00:30:03,275
Dat doe ik niet meer.
-O nee?

265
00:30:03,401 --> 00:30:05,820
Ik ben nu kunstenaar.

266
00:30:07,488 --> 00:30:08,948
Kunstenaar.

267
00:30:09,949 --> 00:30:12,159
Denk je dat?

268
00:30:14,245 --> 00:30:19,959
Als je die verf terug wilt,
doe je precies wat ik zeg.

269
00:30:46,152 --> 00:30:48,529
Slapen onder werktijd?

270
00:30:53,993 --> 00:30:56,871
Ik moet zijn weggedommeld.

271
00:30:58,998 --> 00:31:02,168
Ik was in de kerk om te bidden.

272
00:31:06,213 --> 00:31:09,300
Ik begrijp dat je pigmenten zoek zijn.

273
00:31:10,885 --> 00:31:13,345
Een tijdelijke tegenslag.

274
00:31:21,687 --> 00:31:26,901
Er gaan geruchten in het hof
dat het je boven het hoofd groeit.

275
00:31:28,777 --> 00:31:32,865
Er worden weddenschappen afgesloten.
-Waarover?

276
00:31:34,783 --> 00:31:37,453
Dat je het nooit zult voltooien.

277
00:31:41,624 --> 00:31:43,792
Heb ik je bang gemaakt?

278
00:31:47,463 --> 00:31:50,674
Wat angst is goed voor een kunstenaar.

279
00:31:52,593 --> 00:31:56,222
Ik heb veel in je geïnvesteerd.

280
00:31:57,097 --> 00:32:01,769
Je hebt me er zeer weinig
voor teruggeven.

281
00:32:03,562 --> 00:32:05,940
Ik heb u het leven gered.

282
00:32:06,065 --> 00:32:09,318
Ik vraag me af
of je daar geen spijt van hebt.

283
00:32:09,443 --> 00:32:11,737
Waarom zegt u dat?

284
00:32:11,862 --> 00:32:16,242
Je hebt maandenlang
het brons voor dat standbeeld gehad.

285
00:32:16,367 --> 00:32:19,370
Er is nog nooit zo'n groot beeld gegoten.

286
00:32:19,495 --> 00:32:23,374
Ik wilde
de technische problemen oplossen.

287
00:32:23,499 --> 00:32:25,918
Dat zou kunnen.

288
00:32:26,043 --> 00:32:30,089
Of je wilde me niet meer eren
na de dood van mijn neefje...

289
00:32:30,214 --> 00:32:35,135
en het abrupte vertrek van je vriendin,
de schone Caterina.

290
00:32:36,345 --> 00:32:39,139
Ik blijf volledig toegewijd.

291
00:32:41,267 --> 00:32:43,644
Bewijs dat dan.

292
00:33:08,127 --> 00:33:10,796
Leonardo, kom. Snel.

293
00:33:22,766 --> 00:33:25,227
Hoe kom je hieraan?

294
00:33:25,352 --> 00:33:28,105
Je moet weten wie je moet vragen.

295
00:33:30,941 --> 00:33:33,944
Alles is er nog.

296
00:33:35,154 --> 00:33:38,616
Zeg dat we morgenochtend
weer aan het werk gaan.

297
00:33:57,635 --> 00:34:02,431
Lieve Caterina,
het voelt alsof ik zonder jou verdrink.

298
00:34:02,556 --> 00:34:07,770
Ik moet het fresco afmaken
en heb weken niet geslapen.

299
00:34:07,895 --> 00:34:11,315
Het kleinste foutje maakt me razend.

300
00:34:11,440 --> 00:34:16,487
Giulio, niet met de handen beginnen.
Eerst het hemd.

301
00:34:16,612 --> 00:34:19,698
Alsof ik m'n leven
in de waagschaal stelde.

302
00:34:27,164 --> 00:34:30,709
Ik word verteerd
door een vreselijk voorgevoel.

303
00:34:43,889 --> 00:34:45,849
Brave jongen.

304
00:34:49,228 --> 00:34:53,107
Ik voel
dat ik een fatale fout heb gemaakt.

305
00:34:56,527 --> 00:34:59,988
Vandaag besefte ik dat dat zo was.

306
00:35:00,114 --> 00:35:03,325
Stoppen. Allemaal stoppen.

307
00:35:03,450 --> 00:35:06,620
Het klopt niet.
-Wat klopt er niet?

308
00:35:06,745 --> 00:35:09,873
Het plafond is te laag.
-Jij hebt 't getekend.

309
00:35:09,998 --> 00:35:12,876
Dat weet ik, maar wel verkeerd.

310
00:35:13,001 --> 00:35:15,796
Als ze opstaan, stoten ze hun hoofd.

311
00:35:15,921 --> 00:35:19,675
Al is het plafond te laag,
het is een schilderij.

312
00:35:19,800 --> 00:35:23,429
Ze gaan niet staan. Het ziet er goed uit.

313
00:35:24,388 --> 00:35:30,060
Moeten wij zorgen
dat iets er goed uitziet? Voldoende?

314
00:35:30,185 --> 00:35:33,564
Niemand ziet het.
-Ik wel.

315
00:35:33,689 --> 00:35:38,360
De aanblik zal me telkens kwellen.
Ik kan het niet anders zien.

316
00:35:40,154 --> 00:35:42,322
Viel het jullie niet op?

317
00:35:46,535 --> 00:35:48,287
Niemand?

318
00:35:50,581 --> 00:35:53,083
Kan het jullie niet schelen?

319
00:36:04,595 --> 00:36:08,015
Ik zeg u: Een van u zal mij verraden.

320
00:36:08,974 --> 00:36:13,979
Lieve Caterina, ik kan de anderen
niet meer onder ogen komen.

321
00:36:14,104 --> 00:36:17,483
Het was alsof ik
in een zwart gat was gevallen.

322
00:36:17,608 --> 00:36:20,444
Mijn grootste angst was uitgekomen.

323
00:36:21,403 --> 00:36:26,116
Het fresco was, net als het paard,
één grote dwaasheid.

324
00:36:27,534 --> 00:36:31,330
Ik wilde uitgewist worden. Verdwijnen.

325
00:36:39,046 --> 00:36:42,424
We hebben overal gezocht.
-Hij kan niet weg zijn.

326
00:36:42,549 --> 00:36:46,762
Wat doen we morgen?
Dat vragen de mannen.

327
00:37:36,520 --> 00:37:38,689
Hoe heeft u me gevonden?

328
00:37:39,606 --> 00:37:42,901
Milaan heeft geen geheimen.

329
00:37:43,026 --> 00:37:45,487
Niet voor mij, althans.

330
00:37:45,612 --> 00:37:50,075
Het spijt me.
Ik heb het fresco nog niet af.

331
00:37:50,200 --> 00:37:51,952
Je bent bang.

332
00:37:52,911 --> 00:37:56,707
Angst was goed voor kunstenaars.
-Een beetje angst.

333
00:37:57,624 --> 00:38:00,043
Ik heb een fout gemaakt.

334
00:38:01,253 --> 00:38:04,715
Het kan weken kosten
om recht te zetten.

335
00:38:06,341 --> 00:38:11,847
Is dat alles? Weet je hoe vaak
de groten falen voordat ze slagen?

336
00:38:15,601 --> 00:38:18,687
Ik heb gehoord van je toespraak.

337
00:38:18,812 --> 00:38:25,235
Hoe kunst de kunstenaar
en zijn broodheer onsterfelijk maken.

338
00:38:25,360 --> 00:38:27,696
Grootse kunst.

339
00:38:27,821 --> 00:38:30,449
Ik verwacht niets minder.

340
00:38:32,326 --> 00:38:34,453
Voor mijn geliefde vrouw.

341
00:38:35,704 --> 00:38:37,539
En voor mezelf.

342
00:38:41,543 --> 00:38:43,754
Je hebt weinig tijd.

343
00:38:45,589 --> 00:38:49,176
Hoe bedoelt u?
-Mijn macht is...

344
00:38:50,844 --> 00:38:52,888
beperkt.

345
00:38:54,890 --> 00:38:58,060
De feesten...
U heeft de Fransen verslagen.

346
00:38:58,185 --> 00:39:02,481
Door de hoge belastingen
zijn de mensen tegen mij.

347
00:39:02,606 --> 00:39:05,817
En de Fransen
werken samen met Venetië.

348
00:39:05,943 --> 00:39:09,196
Ze zullen weldra weer aanvallen.

349
00:39:24,795 --> 00:39:28,507
Waar is iedereen?
-Leonardo, ze zijn weg.

350
00:39:28,632 --> 00:39:32,177
Stuur een bode. Haal ze meteen terug.

351
00:39:59,997 --> 00:40:02,541
We beginnen opnieuw.

352
00:41:40,597 --> 00:41:42,974
Giulio, kom me helpen.

353
00:41:46,978 --> 00:41:49,064
U mag hier niet komen.

354
00:41:59,407 --> 00:42:01,576
Wat denkt u?

355
00:42:27,269 --> 00:42:29,604
Z'n keel is doorgesneden.

356
00:42:29,729 --> 00:42:32,315
Door wie?
-Fransgezinden.

357
00:42:32,440 --> 00:42:35,944
Ze willen Sforza-loyalisten bang maken.

358
00:42:36,069 --> 00:42:41,199
Ze durven Leonardo niet te doden.
Dit is een boodschap voor de rest.

359
00:42:41,324 --> 00:42:44,870
We zijn hier niet veilig.
-We zullen veilig zijn.

360
00:42:44,995 --> 00:42:46,872
Hoe kun je dat zeggen?

361
00:42:46,997 --> 00:42:51,376
Laat Sanseverino schildwachten
plaatsen voor het klooster.

362
00:42:52,294 --> 00:42:56,006
Leonardo...
-Het werk gaat door.

363
00:42:56,131 --> 00:42:58,967
Niemand gaat hier weg, begrepen?

364
00:43:06,641 --> 00:43:08,810
Het werk gaat door.

365
00:43:43,220 --> 00:43:49,226
twee maanden later

366
00:44:08,870 --> 00:44:12,249
Hij is er niet.
-Dan is hij in het klooster.

367
00:44:38,692 --> 00:44:44,030
De tiran Ludovico is gevlucht
en Milaan is in handen van Lodewijk XII.

368
00:44:44,155 --> 00:44:49,286
Hij beveelt me dit fresco uit te zagen
en naar Frankrijk te brengen.

369
00:44:49,411 --> 00:44:51,663
Dan vernietigt u het.

370
00:44:51,788 --> 00:44:55,667
Ik heb niet gezegd
dat ik zijn bevelen opvolg.

371
00:44:55,792 --> 00:44:58,586
Blijf hier met je mannen, Ramiro.

372
00:44:58,712 --> 00:45:04,426
Zorg dat maestro Leonardo
z'n werk ongestoord kan afmaken.

373
00:45:07,095 --> 00:45:09,347
Waarom doet u dit?

374
00:45:09,472 --> 00:45:12,809
Zodat je weet
bij wie je in het krijt staat.

375
00:45:12,934 --> 00:45:15,270
Ik ben Cesare Borgia.

376
00:45:21,026 --> 00:45:25,405
Nou, Leonardo.
Het schilderij is eindelijk veilig.

377
00:45:26,614 --> 00:45:30,076
Daar lijkt het op.
-Dus kan ik nu gaan.

378
00:45:30,952 --> 00:45:34,748
Caterina had gelijk
dat ze bij je weg is gegaan.

379
00:45:34,873 --> 00:45:38,376
Je bracht ons leven in gevaar
en waarvoor?

380
00:45:38,501 --> 00:45:41,296
Voor wat verf op de muur.

381
00:45:41,421 --> 00:45:43,840
Marco is dood door jou.

382
00:45:45,508 --> 00:45:49,429
Dat is niet eerlijk.
-Jij verdedigt 'm natuurlijk.

383
00:45:49,554 --> 00:45:53,141
Z'n vriend. De grote kunstenaar.

384
00:45:53,266 --> 00:45:57,228
Dat zei hij zelf.
Dat heeft hij nooit tegen mij gezegd.

385
00:45:57,354 --> 00:46:02,859
Jij wilde 'n meesterwerk maken en kijk.
-Een meesterwerk?

386
00:46:02,984 --> 00:46:07,739
Ik heb nieuws voor je, Leonardo.
Deze verf zal vergaan.

387
00:46:07,864 --> 00:46:13,286
Jouw meesterwerk zal niet overleven.
Daar ga je met je onsterfelijkheid.

388
00:46:13,411 --> 00:46:15,914
Ik snap dat je boos bent.

389
00:46:16,039 --> 00:46:21,252
Jij hebt het over verraad,
terwijl jij zelf de verrader bent.

390
00:46:22,670 --> 00:46:24,881
Jij bent de Judas.

391
00:46:29,052 --> 00:46:31,304
Ga je mee?

392
00:46:59,707 --> 00:47:02,710
Tomasso's woorden deden je pijn.

393
00:47:02,836 --> 00:47:05,171
Omdat ze waar waren.

394
00:47:06,089 --> 00:47:08,842
Je zou doden voor je kunst.

395
00:47:10,176 --> 00:47:13,096
Maar ik heb Caterina niet vermoord.

396
00:47:21,479 --> 00:47:25,316
Heb je spijt van 'Het laatste avondmaal'?

397
00:47:29,654 --> 00:47:32,824
Ik heb spijt van de offers die ik eiste.

398
00:47:33,908 --> 00:47:36,619
De pijn die ik heb toegebracht.

399
00:47:36,744 --> 00:47:39,289
Maar niet van het fresco zelf?

400
00:47:39,414 --> 00:47:42,292
Het is hier vlakbij.

401
00:47:43,835 --> 00:47:46,421
Zeg jij maar wat ik moet antwoorden.

402
00:49:20,000 --> 00:49:24,004
Vertaling: Jeroen Oppenheimer
Iyuno-SDI Group