Sla het open op de aangegeven pagina. Wat zie je?
Een lijst ingrediënten.
Voor 'compositie des doods', waar je Ludovico van redde...
en hetzelfde gif waarmee Caterina da Cremona is vermoord.
Vind je dit grappig? -Absurd.
Ontken je haar te hebben vergiftigd?
Waarom gaf je haar niet hetzelfde tegengif als Il Moro?
Ik had geen ingrediënten. -We doorzoeken je atelier.
Als je ze niet had, maakt dat je geloofwaardiger.
Ik weet de namen niet. -Alle getuigen achten jou schuldig.
Wil je opgehangen worden?
Je hebt me verteld wat Caterina voor je betekende.
Ze was liefde.
Je zou haar hebben vermoord omdat ze werk van je had verbrand.
Dat is het meest geloofwaardige eraan.
Dat je de liefde zelf hebt vermoord om wat inkt op papier?
Wat verfklodders op hout?
Je twijfelt of ik bloed zou laten vloeien voor mijn kunst.
Dat heb ik al gedaan.
En nu onze volgende spreker over dit onderwerp:
Leonardo de Vinci.
Wat is het meest nobele dat de mensheid kan nastreven?
Anderen hebben gepleit voor plantenleer...
het ontwerp en de bouw van constructies...
het begrijpen van complexe machines die de wereld nooit eerder heeft gezien.
Goed zo, madonna. Nog een keer persen.
Ik ben bij je, liefste. -Niet weggaan.
Maar één inspanning combineert deze disciplines om iets...
magisch te maken.
Alleen kunst...
kan de pijn en het leed in ons leven veranderen in schoonheid.
Er klopt iets niet.
Doe iets, verdomme.
Schoonheid, grote schoonheid...
is de waarheid die door de eeuwen nagalmt in weerwil van de tijd.
Het geeft de kunstenaar en diens broodheer iets onsterfelijks.
En dat, heren...
is waarom kunst de meest nobele inspanning is.
Maestro, kom snel mee.
Wat is er? -Kom nu maar mee.
Heer.
Kom.
Het kind is dood.
Maar mijn vrouw...
Je moet haar terughalen, zoals je dat bij mij deed.
Excellentie, het gif heeft uw hart slechts kort doen stoppen.
Er is geen drankje, geen...
medicijn dat het leven terug kan geven als het eenmaal is afgenomen.
Nee, dat kan niet waar zijn.
Doe iets.
Ik verzeker u, Excellentie, dat als er iets was dat ik kon doen...
Dat werd tijd.
Wat is er?
Het gaat om het brons. -Wat is daarmee?
Ze nemen al het brons voor het paard mee.
Nemen ze het mee?
Wat is dit? -Er is beslag gelegd.
Op wiens gezag? -De hertog.
Het is voor het beeld dat hij wilde. -Nu niet meer.
Het spijt me. De Fransen rukken op.
We moeten kanonnen gieten. -Hou ze alsjeblieft tegen.
Laat me met Il Moro praten, anders is al ons werk voor niets.
Had het brons dan meteen gebruikt en niet zo getreuzeld.
Waar is de hertog? -In de rouw.
Ik raad je aan hem niet te storen. -Waar is hij?
Leonardo, hij zit hier al de hele nacht.
Excellentie, mijn excuses dat ik u stoor.
Sanseverino neemt al het brons mee.
Dat weet ik. -Dat kan hij niet doen.
Hij niet.
Hij werkt voor mij.
Bedoel je...
dat ik dat niet kan doen?
Dit standbeeld eert uw familie. Ik werk er al heel lang aan.
Denk je dat ik dat niet weet?
Je stoort me bij mijn verdriet.
Kijk in m'n ogen.
Wat zie je?
Ik zie pijn.
Ik zal nooit meer de stem van mijn lieve vrouw horen.
Nooit haar zachte aanraking voelen.
Heb je ooit zo'n verlies gedragen?
Weet je hoe het is om met zo'n wond te leven?
Ik zal mijn familie eren.
Maar op een andere manier. Kom.
Het klooster wordt een mausoleum voor mijn geliefde Beatrice.
Bramante zal de koepel en de kruising vernieuwen.
En jij...
Jij zult dit schilderen. -Wat?
Een fresco.
De laatste avond van onze Heer met de apostelen, voor Hij stierf.
Ik kan nietal frescowerken.
Dan leer je dat maar.
Bedankt, eerwaarde. Hij is boven.
Hij eet en spreekt al dagen niet.
Ik snap de teleurstelling, maar 't fresco is wellicht een nog grotere opdracht.
Hij weigert 'm.
Dan verliest hij naast het standbeeld ook z'n positie in deze stad.
En de onze.
Het gaat niet alleen om hem.
Binnen.
Ik ben frater Luca Pacioli, van het hof.
Ik weet wie u bent, eerwaarde. Uw boeken over wiskunde zijn briljant.
Je vrienden denken dat je hulp nodig hebt.
Ik ben ontroostbaar. -Christus' liefde troost iedereen.
Ik heb me aan een dwaasheid gewijd en nu moet ik aan een andere beginnen.
Ik ben het speeltje van Zijne Excellentie.
Het is een hel op aarde.
Zie je geen schoonheid of waarheid in het laatste avondmaal?
U heeft geluisterd. -Ik vond 't erg overtuigend.
Ik wil hier geen waarheid in zoeken. -Vind die dan in jezelf.
Wat is jouw waarheid?
Mijn waarheid? -Als man, niet als kunstenaar.
Wat is de rode draad in jouw leven?
Verraad.
Verraad door wie?
Door m'n moeder en m'n vader, als kind.
Papa.
Door een man die ik vertrouwde toen ik naar Milaan ging.
En nu door Il Moro.
Denk je niet dat ook Jezus is verraden?
Jullie kunnen naar hem toe.
Ik wil hout voor de steiger en pigmenten uit San Giusto alle Mura.
Aan het werk? -Genoeg gedraald.
Wat ga je doen? -Onderzoek, op de markt.
De apostelen moeten 'n gezicht hebben.
Ik stuur deze brief naar Florence...
niet wetend of hij je bereikt en of je 'm dan zult lezen.
Ik wil weten hoe het met je is en ik had je nooit boos weg moeten laten gaan.
Jouw gemis heeft 'n onheelbaar gat in mijn hart achtergelaten.
Dus zoek ik troost in mijn werk.
Ik ben elke dag op de markt op zoek naar waarheid in gezichten die ik zie.
Ik heb nog één kans gekregen om een meesterwerk te maken.
Die moet ik grijpen na alles wat ik ben verloren.
Ik verwacht niet dat je het snapt, maar ik hoop dat je me zult vergeven.
Geheel de jouwe, Leonardo.
Zo schilder je geen fresco.
Verrocchio heeft 't ons nooit geleerd. -Precies.
Ik kan niet zo snel werken als jij. -Een fresco kan alleen maar snel.
Dat was zo tot nog toe.
Bij een fresco is de pleisterlaag vochtig.
We kunnen elke dag maar een klein stukje schilderen voor het opdroogt.
Dit is een nieuw soort fresco.
Een waarbij we meer tijd hebben.
Ze maken ze al eeuwen op dezelfde manier. Dit kan niet.
Zeg niet steeds dat het niet kan.
Het spijt me. -Deze methode...
is niet alleen zorgvuldiger.
Zo behoudt het fresco langer zijn ware kleuren.
Klinkt goed. Bezield. -Wat is die methode?
We brengen onze speciale tempera aan op een droge muur.
Als die droog is, kunnen we meerdere lagen aanbrengen.
Misschien wel vijf of zes. Dat kon niet bij een traditioneel fresco.
Goed, als jij het zegt...
Maar het is niet 'als ik het zeg'.
Jullie moeten allemaal je hersens gebruiken.
Loyaal zijn betekent niet dat je het met hem eens bent.
Soms moet je 'm de waarheid vertellen als niemand anders 't doet.
Wat ben jij zwaarmoedig.
Jij glimlacht en knikt alleen maar, alsof alles goed komt.
Beter dan hem ook nog opzadelen met jouw angsten.
Ik smeek u. Ik heb werk nodig.
Dat is er niet. We hebben genoeg vrouwen.
U kunt toch nog iemand gebruiken? -Nee, u verdoet mijn tijd.
Ik werk voor half geld.
Schets je nog steeds gezichten?
Net zoals je acteurs voor een toneelstuk uitkiest...
moet je de juiste gezichten uitkiezen...
om de aard van elke apostel uit te drukken.
Doe je niet te veel?
Hoe bedoel je?
Je vond de 'Aanbidding der wijzen' mislukt...
omdat je er te veel ideeën in wilde proppen.
Weet je zeker dat je hier niet dezelfde fout maakt?
Dat weet ik niet zeker.
Zeg tegen iedereen dat we morgen beginnen in het klooster.
Mijn munten.
Ze zitten niet meer in mijn tas.
Salai?
Waren dat jouw munten?
Ik vond ze op de vloer en heb ze bewaard in mijn zak.
Je moet beter opletten.
Eens kijken.
Twee, drie. Is er nog iets over? Nee.
Kan ik je even spreken?
Je hebt talent. Je kunt een groot kunstenaar worden.
Maar als je weer steelt, trap ik je terug de straat op. Is dat duidelijk?
Alsof je een vis verbiedt te zwemmen.
Kun je zorgen dat die fraters ergens anders eten?
Fraters?
Ben je in verwachting?
Bemoei je met je eigen zaken.
Dit is het verdwijnpunt.
Achter in de ruimte waar Jezus en de apostelen zitten.
De muren van die ruimte...
ontspringen vanuit dat punt.
Mensen die binnenkomen...
zien deze ruimte overlopen in die ruimte.
Ze zijn in feite één.
Het voelt alsof we bij Jezus zijn...
toen hij z'n laatste maal at voor de kruisiging.
Het maakt ons allen tot discipelen.
Hoger.
Rechter.
Wat zal men denken over hoe ze zitten?
De plaatsing van de apostelen wijst op hun relatie tot Christus.
Hun gezichtsuitdrukking geeft hun gevoelens weer.
Welke gevoelens? Hij vertelt dat het brood zijn lichaam wordt.
Nee, dit is een ander moment, uit Johannes.
In deze triade...
leunt Johannes weg van Jezus naar Petrus...
die in z'n oor fluistert terwijl Judas terugdeinst.
Voorwaar, voorwaar. Ik zeg u: Eén van u zal mij verraden.
Ik ben naar de kerk geweest. Zo nu en dan.
Hopelijk zat het zilver achter slot en grendel.
Jezus onthult dat hij verraden zal worden.
Verraad? Il Moro wil toch dat dit werk de Heer looft?
Als de hertog de Heer wil loven...
mag hij niet vergeten dat Jezus ook een man was...
met passie en gevoelens, net als de apostelen die hem liefhadden.
Leonardo, kom mee.
Wat is er? -Dat zie je nog wel.
Ik weet niet of dit is wat de hertog wil.
De hertog wil dat Leonardo zijn verwachtingen overtreft.
Hoeveel pigmenten zijn het? -Allemaal.
Prachtig.
Weet je nog hoe we keken naar de kast van de alchemist in Verrocchio's atelier?
Dat leek zo onbereikbaar. -Nu niet meer.
Nu hebben we de sleutel tot alles.
Lieve Caterina, we zijn niet de enigen die iets te vieren hebben.
Il Moro heeft de Fransen verslagen.
Hij heeft die kanonnen van ons brons goed gebruikt.
Maar gisteren, op de markt...
zag ik iets waar ik koud van werd.
Ondanks z'n zege is Ludovico's macht minder groot dan het lijkt.
Open de poort. Ludovico Sforza wil erdoor.
Nu.
Dood aan de tiran.
Twee Fransgezinden pleegden op klaarlichte dag een aanslag.
Een van hen ontsnapte en keek me recht aan.
Wil je wijn? -Nee.
Ik ga liever slapen. Dat zou jij ook moeten doen.
Waar zijn de pigmenten? Ze stonden hier gisteren nog.
Waar zijn ze? -Je verdenkt mij toch niet?
Wie anders? Je bent een dief. -Dat zou ik nooit doen.
We zijn geruïneerd. -We moeten ze vervangen.
Weet je wat dat kost?
Dat kost weken, zo niet maanden.
Leonardo, wat wil je doen?
Stuur iedereen naar huis.
Het werk stopt tot we nieuwe spullen hebben.
Daar hebben we ons mietje.
Ik dacht al dat we je nooit meer zouden zien.
Ik hoopte jou nooit meer te zien.
Dat is niet aardig. Je hebt veel aan me verdiend.
Jij hebt veel aan mij verdiend, Filippo.
Er zijn pigmenten gestolen uit Santa Maria delle Grazie.
Ik hoorde zoiets.
Ik dacht dat ze wel bij jou zouden belanden.
Hoeveel wil je ervoor? -Hoeveel wil je betalen?
Noem je prijs.
Je wilt wel graag.
Ik wil je die verf wel terugbezorgen. In ruil daarvoor werk je voor me.
Dat doe ik niet meer. -O nee?
Ik ben nu kunstenaar.
Kunstenaar.
Denk je dat?
Als je die verf terug wilt, doe je precies wat ik zeg.
Slapen onder werktijd?
Ik moet zijn weggedommeld.
Ik was in de kerk om te bidden.
Ik begrijp dat je pigmenten zoek zijn.
Een tijdelijke tegenslag.
Er gaan geruchten in het hof dat het je boven het hoofd groeit.
Er worden weddenschappen afgesloten. -Waarover?
Dat je het nooit zult voltooien.
Heb ik je bang gemaakt?
Wat angst is goed voor een kunstenaar.
Ik heb veel in je geïnvesteerd.
Je hebt me er zeer weinig voor teruggeven.
Ik heb u het leven gered.
Ik vraag me af of je daar geen spijt van hebt.
Waarom zegt u dat?
Je hebt maandenlang het brons voor dat standbeeld gehad.
Er is nog nooit zo'n groot beeld gegoten.
Ik wilde de technische problemen oplossen.
Dat zou kunnen.
Of je wilde me niet meer eren na de dood van mijn neefje...
en het abrupte vertrek van je vriendin, de schone Caterina.
Ik blijf volledig toegewijd.
Bewijs dat dan.
Leonardo, kom. Snel.
Hoe kom je hieraan?
Je moet weten wie je moet vragen.
Alles is er nog.
Zeg dat we morgenochtend weer aan het werk gaan.
Lieve Caterina, het voelt alsof ik zonder jou verdrink.
Ik moet het fresco afmaken en heb weken niet geslapen.
Het kleinste foutje maakt me razend.
Giulio, niet met de handen beginnen. Eerst het hemd.
Alsof ik m'n leven in de waagschaal stelde.
Ik word verteerd door een vreselijk voorgevoel.
Brave jongen.
Ik voel dat ik een fatale fout heb gemaakt.
Vandaag besefte ik dat dat zo was.
Stoppen. Allemaal stoppen.
Het klopt niet. -Wat klopt er niet?
Het plafond is te laag. -Jij hebt 't getekend.
Dat weet ik, maar wel verkeerd.
Als ze opstaan, stoten ze hun hoofd.
Al is het plafond te laag, het is een schilderij.
Ze gaan niet staan. Het ziet er goed uit.
Moeten wij zorgen dat iets er goed uitziet? Voldoende?
Niemand ziet het. -Ik wel.
De aanblik zal me telkens kwellen. Ik kan het niet anders zien.
Viel het jullie niet op?
Niemand?
Kan het jullie niet schelen?
Ik zeg u: Een van u zal mij verraden.
Lieve Caterina, ik kan de anderen niet meer onder ogen komen.
Het was alsof ik in een zwart gat was gevallen.
Mijn grootste angst was uitgekomen.
Het fresco was, net als het paard, één grote dwaasheid.
Ik wilde uitgewist worden. Verdwijnen.
We hebben overal gezocht. -Hij kan niet weg zijn.
Wat doen we morgen? Dat vragen de mannen.
Hoe heeft u me gevonden?
Milaan heeft geen geheimen.
Niet voor mij, althans.
Het spijt me. Ik heb het fresco nog niet af.
Je bent bang.
Angst was goed voor kunstenaars. -Een beetje angst.
Ik heb een fout gemaakt.
Het kan weken kosten om recht te zetten.
Is dat alles? Weet je hoe vaak de groten falen voordat ze slagen?
Ik heb gehoord van je toespraak.
Hoe kunst de kunstenaar en zijn broodheer onsterfelijk maken.
Grootse kunst.
Ik verwacht niets minder.
Voor mijn geliefde vrouw.
En voor mezelf.
Je hebt weinig tijd.
Hoe bedoelt u? -Mijn macht is...
beperkt.
De feesten... U heeft de Fransen verslagen.
Door de hoge belastingen zijn de mensen tegen mij.
En de Fransen werken samen met Venetië.
Ze zullen weldra weer aanvallen.
Waar is iedereen? -Leonardo, ze zijn weg.
Stuur een bode. Haal ze meteen terug.
We beginnen opnieuw.
Giulio, kom me helpen.
U mag hier niet komen.
Wat denkt u?
Z'n keel is doorgesneden.
Door wie? -Fransgezinden.
Ze willen Sforza-loyalisten bang maken.
Ze durven Leonardo niet te doden. Dit is een boodschap voor de rest.
We zijn hier niet veilig. -We zullen veilig zijn.
Hoe kun je dat zeggen?
Laat Sanseverino schildwachten plaatsen voor het klooster.
Leonardo... -Het werk gaat door.
Niemand gaat hier weg, begrepen?
Het werk gaat door.
twee maanden later
Hij is er niet. -Dan is hij in het klooster.
De tiran Ludovico is gevlucht en Milaan is in handen van Lodewijk XII.
Hij beveelt me dit fresco uit te zagen en naar Frankrijk te brengen.
Dan vernietigt u het.
Ik heb niet gezegd dat ik zijn bevelen opvolg.
Blijf hier met je mannen, Ramiro.
Zorg dat maestro Leonardo z'n werk ongestoord kan afmaken.
Waarom doet u dit?
Zodat je weet bij wie je in het krijt staat.
Ik ben Cesare Borgia.
Nou, Leonardo. Het schilderij is eindelijk veilig.
Daar lijkt het op. -Dus kan ik nu gaan.
Caterina had gelijk dat ze bij je weg is gegaan.
Je bracht ons leven in gevaar en waarvoor?
Voor wat verf op de muur.
Marco is dood door jou.
Dat is niet eerlijk. -Jij verdedigt 'm natuurlijk.
Z'n vriend. De grote kunstenaar.
Dat zei hij zelf. Dat heeft hij nooit tegen mij gezegd.
Jij wilde 'n meesterwerk maken en kijk. -Een meesterwerk?
Ik heb nieuws voor je, Leonardo. Deze verf zal vergaan.
Jouw meesterwerk zal niet overleven. Daar ga je met je onsterfelijkheid.
Ik snap dat je boos bent.
Jij hebt het over verraad, terwijl jij zelf de verrader bent.
Jij bent de Judas.
Ga je mee?
Tomasso's woorden deden je pijn.
Omdat ze waar waren.
Je zou doden voor je kunst.
Maar ik heb Caterina niet vermoord.
Heb je spijt van 'Het laatste avondmaal'?
Ik heb spijt van de offers die ik eiste.
De pijn die ik heb toegebracht.
Maar niet van het fresco zelf?
Het is hier vlakbij.
Zeg jij maar wat ik moet antwoorden.
Vertaling: Jeroen Oppenheimer Iyuno-SDI Group