Ben Zelda. Hayaletler Şehri'ne hoş geldiniz.
Her bölüme şehir haritamızla başlıyoruz.
Bildiğimiz tüm isimler ve yerler haritada var.
Peki isimleri kim koydu?
Ondan önce başka isimleri var mıydı?
Bilmediklerimiz?
Bugünkü hikâye farklı. Birazdan göreceksiniz.
Arkadaşımız Jasper'la başlıyor.
Merhaba. Ben Jasper. Bu parka sık sık gelirim.
Evim çok yakında.
Bazen annelerim buraya "arka bahçemiz" diyor.
Burada yapılacak çok şey var.
Ama en sevdiğim şey açık havada oynamak.
Dere var.
Ağaçlar var.
Hayvanlar var.
Öyle şeyler.
Parktaki tuhaflığı ne zaman fark etmeye başladın?
Birkaç hafta önce.
Ağaçların orada oynarken bir ses duydum.
Bakındım, kimse yoktu.
Sadece ben ve ağaçlar.
Başka kimse duymuyor. Bana da sadece annem inanıyor.
Ses ne dedi?
Hiçbir fikrim yok. Anlayamadım.
Şüphe uyandırıcı.
Sesi şu anda duyabiliyor musun?
Hayır.
Planımız nedir?
Parktakilerle konuşabiliriz.
Başka tanıklar arayalım.
Tespih böcekleri arayalım.
-Böcek mi? -Evet.
Kabul edenler?
Evet.
Kamerayı şu yöne çevir.
Affedersiniz.
Hayalet sesi arıyoruz.
Duydunuz mu?
Duydum diyemem.
Ama bu dünyada her türlü ses var.
Nasıl yani?
İnsanların sesi vardır.
Hayvanların da.
Suyun, taşların ve bitkilerin de.
-Bitkilerin sesi mi var? -Onlarla konuşuyor musunuz?
Konuşuyorum. Sürekli.
Doğada gördüğümüz her şeyin bir kişiliği var.
İnsanların olduğu gibi bitkilerin, hayvanların, taşların da var.
-Hayaletlerle de konuşuyor musunuz? -Onlara hayalet demiyorum.
Onlar ruh ama atalarımız da bir çeşit ruhtur.
Ata nedir?
Ata, ailenden biridir.
Artık dünyada yaşamayan,
göçmüş biri.
Dur!
Pekâlâ...
Adım Bay Craig. Tongva halkındanım.
Binlerce nesildir buradayız.
Tongva mı? Tongva nedir?
Tongva, Los Angeles Havzası'nda yaşayan yerli halka verdiğimiz ad.
Çoğu insanın aşina olduğu isimlerden biri
San Gabriel Misyonu'ndan gelen Gabrielino ismi.
Ama misyonlardan önce
buradaki birçok köyden gelen birçok farklı ismimiz vardı.
Atalarım dünyanın dört bir yanında yaşadı
ama en bağlı hissettiklerim bu bölgede yaşamış olanlar.
Biz yani Tongvalar bu bölgenin uzantısı olduğumuzu düşünüyoruz
çünkü öykülerimizde bu ilk insanları,
insan olmayan insanları da atamız olarak görüyoruz.
-Kertenkeleler gibi mi? -Ya da bulutlar?
Ya da tespih böcekleri?
Nasıl göründüklerini bilmem
ama yeni yaratıkların,
yani biz insanların kırılgan olduğunu biliyorlardı.
Hayatta kalmamız için bize faydalı bir şeye dönüştüler
ve doğa oldular.
Hayvanlar, bitkiler.
Bazıları göklere yükseldi ve takımyıldız oldu.
Bazıları yer altına gitti.
İnsanların hayatta kalması için yaptıkları fedakârlık nedeniyle
onlara borçlandık ve doğadan asla uzaklaşmayacaktık.
Doğaya iyi bakacak
ve gelecek kuşaklara ulaşmasını sağlayacaktık.
Bay Craig, affedersiniz.
Ben de Tongva'yım. Annem söyledi.
Harika. Aileni daha yakından tanımak isterim.
Kendini Tongva olarak tanımlamak
bu topraklarla özel bir bağının olması demek.
Bu da çok özel bir şey.
Sesi duyuyor musunuz?
Konuşuyor mu?
Evet. Duymuyor musunuz?
-Hayır. -Hayır.
Ses ne diyor Jasper?
Şarkı söylüyordu.
Şimdi de "Paar" diyor.
Hayalet değil. Bu ses bir atamızın.
Gerçekten mi?
Tongvaca çok kelime bilmiyorum
ama "paar" Tongvacada "su" demek.
İpucu olabilir bu!
O tarafta su var.
Bakalım mı?
Bakın!
Hayalet izi değil ama kesinlikle bir ipucu.
Zelda! Annem ip yemeni yasakladı.
Kırmızı ipi bir milyon gündür takip ediyoruz.
Yemeğimiz ve suyumuz tükeniyor. Atıştırmalık gönderin lütfen.
Tekrar ediyorum, atıştırmalık gönderin.
Peter, daha beş dakika oldu.
Neyse, ipin sonunu bulduk.
Hay aksi!
İpucundan bir şey çıkmadı.
Bundan pek emin değilim.
Ne demek istiyorsunuz?
Bu ipi daha önce bir yerde görmüştüm.
Çok kanıt var ama bunlar ne anlama geliyor?
İpi gördüğünüzü söylediniz. Hatırlıyor musunuz, nerede?
Evet, hatırlıyorum ama arkadaşlarımla konuşmalısın. Onlar çok şey biliyor.
İp dedektifi mi onlar?
Öyle olabilirler. Onlar benim halkımdan.
LOS ANGELES NEHRİ
Betonlardan, araba egzozlarından önce,
tüm gelişmelerden
ve hafriyattan önce
Tovaangar ışıl ışıl akardı
ve verimliydi.
ŞİİR
MEGAN'IN ŞİİRİ
Burada yaşayanların hepsi tehoovet'ti,
sağlıklıydı.
Huhuunar, boz ayılar,
çiçekli çayırlarda dolaşırdı.
Totoomshar, meşe ağaçları serpilirdi
ve Totoogvetam,
Tongva halkı
sepetlerini ağzına kadar kwakwaar'la, meşe palamuduyla doldururdu.
Hepimiz iyi beslenirdik.
Shahoovenax
yani saygı, ma'eete'ydi, boldu
hayatın her aşamasında her şey karşılıklıydı.
Aldıklarımıza iyi bakardık
ve ihtiyacımız kadarını alırdık.
Adak sunardık.
Bazen kendimizi de sunardık.
Tovaangar'ın ve Totoogvetam'ın sömürgeleştirilmesinde
topraklara birçok insan doldu.
Çoğu uzaklardan geliyordu.
Birçoğu shahoovenax nedir bilmeyen insanlardı.
O insanlar aldı, aldı
ve sonunda Tovaangar, achuumechom yani hasta oldu.
İyileşmek için Tovaangar'ın arınmaya ihtiyacı vardı.
İyileşmek için Totoogvetam'ın da arınmaya ihtiyacı vardı.
O kelimeleri bilmiyorum.
Belki üniversitede falan öğrenirim.
Bunlar Tongva dilindeki kelimelerdi.
Dilimizi konuşmamız yasaktı, o yüzden dilimizin uyuduğunu söyledik.
Ama insanlar onu tekrar konuşmaya başladığından, uyanıyor.
Bize kırmızı ipten bahseder misiniz?
Bu kırmızı iple çalıştığım zamanlar
hayattaki dağınık anlara değinirim.
"Dağınık" derken kastım
olasılık anları. Kırmızı iplik, kas lifine dönüşüyor.
Vücutta düz bir hat hâlinde olmayan
bağ dokularını düşünüyorum.
Sarılır, döner. Net değildir
ama her şeyin bir arada durması için çok önemlidirler.
Babamla ve aile fertlerimle yaptığımız bir törende bir tecrübe yaşadım.
tüm ada çayı dalları kırmızı iple sarılmıştı.
Başka bir Yerli'nin hediyesiydi.
Atalarımızı yeniden gömülmeye hazırlıyor, onları onurlandırmaya çalışıyorduk.
Benim için sanat yapmak
barışmanın ve insanları onurlandırmanın bir yolu.
Şu fikir hoşuma gidiyor, belki de bir harita yapıyorum.
Bu insanları onurlandırmak için konum ve haritalar oluşturuyorum.
Belki ben de harita yapabilirim.
BURADASIN
Neredeyiz demiştin?
Çoğu kişi buraya Los Angeles der
ama Tongvaca adı Tovaangar.
Orada, şehir merkezinde bir zamanlar Yaanga adında büyük bir köy vardı.
Los Angeles Nehri'nin betonla kaplanmadan önceki hâlini görmek isterdim.
Belki de o yöne gidiyoruz ve eski hâline dönüyor.
Okyanusla buluştuğu noktayı
ve oranın ne kadar önemli bir yer olduğunu düşünüyorum
çünkü birçok canlıyı besliyor.
Birçok farklı bitki ve hayvan onun sayesinde var oluyor.
Bu da bolluk demek.
İyi misin Jasper?
Ses yine şarkı söylüyor.
Çok net.
Ona dokunabilecekmişim gibi.
Ama hiçbiriniz duyamıyorsunuz.
Ben de hâlâ ne dediğini anlayamıyorum.
Jasper, bir fikrim var.
Sen duyduklarını tekrarla, ben de tercüme etmeye çalışayım.
Peki.
Kaydedebiliriz. Bilmediğim sözcükler çıkarsa onları sonradan araştırırım.
Her çakıl taşı bir gezegen
"Her çakıl taşı bir gezegen."
Her taş bir mezar
"Her taş bir mezar."
Zaman evrendir
-Hepimizi doğurandır -Hepimizi doğurandır
Jasper, sesi duyabiliyorum.
-Her çakıl bir gezegen -Her çakıl bir gezegen
-Her taş bir mezar -Her taş bir mezar
Ben de duyuyorum.
-Duydum. -Duydum.
Hepimizi doğurandır
Miyiiha, Jasper.
Nooné tayíy hunúka'.
Niye geldin?
Jasper, seni ilk gördüğümde benim soyumdan olduğunu anladım.
Sana seslendim. Başta beni hiç duymadın.
Sana ipuçları bırakmam gerekti.
Artık herkes bizi duyuyor ve aynı soydan olduğumuzu görüyor.
Dili öğrenmen Tongva halkı, Tongva toprakları için gerçek bir umut.
Her ot sapı, her bulut, her esinti yalnız.
İnsanlarla diğerleri arasında olması gereken
iletişim olmadığı için yalnız.
Tek kelime konuşulması bile,
o tek kelime zamanla cümleye dönüşür.
Konuşmaya çalışmak bile yalnız kalan herkesi uyandırır.
Tek başına olan, dile ihtiyacı olanları.
Onları uyandırıp, "Sorun yok. Biri burada olduğunuzu biliyor." der.
Şarkımı başkalarından duymak içimi büyük bir sevinçle dolduruyor.
Dinlediğim o an için
dünyada hiçbir acı kalmıyor.
Bu nehir, hayat demek.
Büyük bir kısmı artık betonla kaplı olsa da.
Ama nehir hâlâ orada. Doğru zamanlarda, doğru yollarla.
Onu duyabilenleri hâlâ kolluyor.
Tanıştığın onca insan,
dünyanın nasıl işlediğine, dünyada kimlerin yaşadığına dair
öğrendiğin onca bilgi
sana geleceğin için armağan. Kim olduğunu asla unutamazsın.
Zaman değişse de asla yolunu kaybetmeyeceksin
çünkü seni neyin, kimin kolladığını biliyor olacaksın.
Ataların ve etrafındaki insanlar.
Yalnız olmadığını hiç hissetmediğin kadar hissedeceksin.
Haritayı düzeltiyoruz.
Tongva isimlerini öğrenmek için.
Craig bizi pikniğe davet etti. Herkesin farklı yiyecekler hazırladı.
Aklıma birçok yiyecek geliyor
ama meşe palamudu hiç aklımdan çıkmıyor
çünkü atalarımı uzun yıllar boyunca hayatta tutan yiyecek o oldu.
Neshuun'e 'aweeshko.
"İçim sevinçle dolu." demek.
Alt yazı çevirmeni: Çetin Soy